دکتر محمدرضا آخوندی نسب / جراحی های زیبایی / شکاف لب و کام چیست؛ علل، عوارض، تشخیص و درمان
مدت زمان مطالعه ۹ دقیقه

شکاف لب و کام چیست؛ علل، عوارض، تشخیص و درمان

شکاف لب و کام نقص و ناهنجاری دهان و صورت است که در اوایل بارداری اتفاق می افتد، در حالی که نوزاد در رحم مادر به رشد خود ادامه می دهد. شکاف زمانی ایجاد می شود که بافت به میزان کافی در دهان و یا لب وجود نداشته باشد و یا بافت ها به خوبی به هم متصل نشده باشند.

شکاف لب، در دو سمت لب بالا و به صورت شکاف باریکی در روی پوست لب مشاهده می شود. این شکاف اغلب تا قاعده بینی از جمله استخوان های فک فوقانی و یا لثه بالا امتداد می یابد.

شکاف کام، شکافی است که در سقف دهان ایجاد می شود. شکاف کام، شامل سخت کام (قسمت استخوانی جلوی سقف دهان و نرم کام، قسمت نرم و پشت سقف دهان) می باشد.

شکاف لب و کام می توانند در یک یا دو سمت دهان اتفاق بیفتند. از آن جایی که هر یک از این دو شکاف، جداگانه ایجاد می شوند ممکن است که فردی دچار شکاف لب بدون شکاف کام شود. شکاف کام نیز می تواند به تنهایی و یا همراه با شکاف لب ظاهر گردد.

شکاف-لب-و-کام

بررسی ناهنجاری شکاف کام و لب

شکاف کام و لب یک ناهنجاری مادرزادی است که در آن شکل لب و دهان کودک به طور صحیح شکل نگرفته است. شکاف لب و کام معمولا با هم رخ می دهد اما ممکن است هر یک نیز به تنهایی اتفاق افتد. ساختار لب بین هفته های چهارم و هفتم حاملگی تشکیل می شود. در واقع رشد سلول ها و بافت و اتصال آنها به هم ساختار نهایی اندام را تشکیل می دهند. حال اگر بافت های تشکیل دهنده لب در این زمان به هم متصل نشوند، کاف لب ایجاد می گردد که منجر به باز ماندن لب بالایی می شود. دهانه لب می تواند شکاف کوچکی داشته باشد یا می تواند شکاف بزرگی باشد که از طریق لب وارد بینی می شود. شکاف لب می تواند در یک یا دو طرف لب یا در وسط لب باشد که بسیار نادر رخ می دهد.

کودکان دارای شکاف لب نیز می توانند شکاف کام داشته باشند. سقف دهان یا کام نیز در هفته های 6 تا 9 حاملگی ایجاد می شود. در شکاف کام نیز اگر سلول ها یا بافت هایی که تشکیل دهنده کام هستند به یکدیگر متصل نشوند، شکاف کام رخ می دهد که در آن بخش از کام باز است. کودکانی که دارای شکاف کام و لب می باشند دارای مشکلاتی در تغذیه و یا صحبت کردن هستند. احتمال ابتلا به عفونت گوش و بینی نیز در این کودکان افزایش می یابد. از هر هزار تولد در ایران یکی از آنها مبتلا به شکاف کام یا لب می باشد.

بیشتر بخوانید
بهترین جراح شکم در تهران

چه افرادی دچار شکاف لب و کام می شوند؟

شکاف لب، همراه و یا بدون شکاف کام هر سال در 700 نوزاد مشاهده می شود. پسران دو برابر دختران در معرض شکاف لب قرار دارند. اما شکاف کام در دختران شیوع بیشتری نسبت به پسران دارد.

علت بروز شکاف لب و کام چیست؟

در بیشتر موارد، علت اصلی بروز شکاف لب و کام مشخص نیست و راهی برای پیشگیری از بروز این شرایط وجود ندارد. بیشتر پزشکان معتقدند ترکیبی از عوامل ژنتیکی و میحطی در بروز شکاف ها دخیل هستند. به خصوص اگر والدین مبتلا به شکاف لب و کام باشند، احتمال بروز در نوزاد بیشتر خواهد بود و افرادی که دارای ژن های خاصی هستند این بیماری را بروز می دهند. همچنین گفته شده که تاثیر این ژن ها در اثر ترکیب با عوامل محیطی نیز می تواند منجر به بروز شکاف کام و لب شود. عوامل محیطی شامل محیط زندگی نادر، استنشاق مواد خاص، مصرف داروها، نوشیدنی الکلی و… می باشند.

زنانی که در دوران حاملگی خود سیگار می کشند بیشتر از زنان دیگر احتمال به دنیا آوردن کودکان دارای شکاف لب و کام را دارند. از دیگر عوامل موثر در ایجاد این ناهنجاری، داشتن دیابت زن باردار است. زنانی که قبل از بارداری دارای دیابت باشد خطر بیشتری برای تولد فرزند دارای شکاف لب یا کام دارند. استفاده خودسرانه داروهایی خاص مخصوصا در سه ماهه اول بارداری، احتمال داشتن نوزادی با شکاف لب و کام را افزایش می دهد.

داروهای مصرفی مادر در دوران بارداری می تواند از دیگر دلایل موثر باشد. داروهایی مانند داروهای درمان صرع، داروهای درمان جوش و آکنه، داروهایی که در درمان سرطان، آرتریت و یا پسوریازیس مورد استفاده قرار می گیرند.

شکاف لب و کام هم چنین می تواند نتیجه تماس با ویروس ها و یا مواد شیمیایی در دوران رشد جنین در رحم مادر باشد.

شکاف لب و کام چگونه تشخیص داده می شود؟

از آن جایی که شکاف منجر به بروز تغییرات فیزیکی می شود، شکاف لب و کام به راحتی تشخیص داده خواهد شد.

سونوگرافی می تواند به تشخیص شکاف لب قبل از به دنیا آمدن نوزاد کمک کند. اگر شکاف قبل از تولد تشخیص داده نشود، معاینه فیزیکی دهان، بینی و کام در بدو تولد می تواند کمک کننده باشد. در برخی موارد، از تست های تشخیصی در تعیین و شناسایی دیگر ناهنجاری ها کمک گرفته خواهد شد.

در واقع تشخیص شکاف لب و کام بسته به شدت آن در زمان های مختلفی صورت می گیرد. مثلا در بعضی مواقع شکاف کام یا لب تا سال های سال ممکن است تشخیص داده نشود. به همین دلیل ترمیم شکاف لب و کام نیز بسته به شدت بیماری و شرایط کودک می تواند متفاوت باشد.

انواع-شکاف-لب

مشکلات مرتبط با شکاف لب و کام

  • مشکلات خوردن. با وجود شکاف در لب و یا کام، مواد غذایی و مایعات از راه بینی به پشت دهان راه پیدا می کنند. خوشبختانه، شیشه شیر و یا سینه مادر به گونه ای طراحی شده اند که از سرازیر شدن مایعات به معده جلوگیری می کنند.
  • عفونت گوش/ کاهش شنوایی. کودکان مبتلا به شکاف کام بیشتر در معرض عفونت های گوش قرار دارند، چرا که احتمال تجمع مایع در گوش میانی بیشتر است. جهت پیشگیری از بروز چنین عارضه ای، لوله ای داخل پرده گوش قرار می گیرد تا مایعات جمع آموری شوند. وضعیت شنوایی کودک نیز سالی یک بار باید بررسی شود.
  •  مشکلات گفتاری. کودکان مبتلا به شکاف لب و کام می توانند درگیر مشکلات گفتاری شوند.
  • مشکلات مربوط به دندان ها. کودکانی که به شکاف لب و کام مبتلا می شوند، بیشتر در معرض پوسیدگی دندان و یا از دست دادن دندان ها خواهند بود.
بیشتر بخوانید
جراحی بادی کانتورینگ و انواع آن

آمادگی برای عمل و مراحل جراحی

نتایج جراحی شکاف لب و کام در اکثر کودکان رضایت بخش بوده و بعد از عمل زندگی طبیعی و نرمالی دارند. آمادگی برای عمل می تواند در بهبود نتایج موثر باشد. در نتیجه سن مناسب کودک در بهتر شدن نتیجه مهم است. جراحی شکاف کام یا لب در واقع علاوه بر عمل زیبایی یک عمل ترمیمی نیز می باشد که باید نقص ساختاری اندام را نیز برطرف کند.

برای انجام عمل کودک تحت بیهوشی عمومی قرار می گیرد. سپس جراح پلاستیک با توجه به شکاف برش هایی را در سقف دهان و لب ایجاد می کند تا بتواند بافت های مجاور را بهم متصل کرده و شکاف را از بین ببرد. این کار با زدن بخیه انجام می شود. در واقع جراح با ایجاد برش و بخیه به بازسازی مجدد بافت های لب و کام می پردازد تا شکل آنها را طبیعی کند.

چه درمانی برای شکاف لب و کام در نظر گرفته می شود؟

سن کودک، داشتن سایر اختلالات و … می تواند در روش های درمانی تاثیر گذار باشد. با این حال راه حل اصلی درمان این عارضه، جراحی است. جراحی ترمیمی می تواند تا حد زیادی شکاف های موجود در لب و کام را از بین ببرد و بهبود بخشد. سوالی که ممکن است پیش آید این است که کودک من چه موقع باید تحت جراحی قرار گیرد؟ هر چه سن کودک کمتر باشد این عمل ترمیمی راحت تر و نتیجه بخش تر است. بنابراین پزشکان توصیه می کنند که جراحی ترمیمی در چند ماه اول زندگی کودک و تا 12 ماهگی انجام شود.

گاهی بسته به شرایط جراحی تا 18 ماهگی نیز می تواند همچنان نتیجه بخش باشد. هر چه سن کودک افزایش یابد اقدامات بیشتری نیاز است تا نتیجه رضایت بخش باشد و پیچیدگی ها نیز افزایش می یابد. جراحی ترمیمی شکاف لب و کام علاوه بر بهبود شکل ظاهری کودک، باعث بهبود تنفس، بلع، شنوایی و سایر مشکلات موجود شود. گاهی بعد از جراحی نیاز به درمان کمکی مانند ارتودنسی یا گفتار درمانی نیز وجود دارد تا شرایط کودک طبیعی تر شود.

شکاف لب با توجه به میزان ترمیم، به جراحی نیاز پیدا می کند، که معمولا اولین جراحی در سه ماهگی انجام خواهد شد.

ترمیم شکاف کام به چند جراحی نیاز دارد. اولین جراحی بین شش ماهگی و دوازده ماهگی و با هدف بهبود عملکرد کام، کاهش تجمع مایع در گوش میانی و کمک به رشد بهتر دندان ها و استخوان های صورت انجام می شود.

کودکان مبتلا به شکاف لب و کام، معمولا در هشت سالگی به گرافت استخوان نیز نیاز پیدا می کنند تا خط لثه پر شود و حمایت بهتری از دندان ها و فک بالا صورت گیرد.

بعد از رشد دندان های دائمی، استفاده از بریس به منظور صاف نگه داشته شدن دندان ها نیاز می باشد.

معمولا نیاز است جراحی های بیشتری برای زیبایی بیشتر لب، بینی و هم چنین بسته شدن شکاف میان دهان و بینی، کمک به تنفس و حفظ آرایش فک انجام شود.

مراقبت از دندان ها نیز همانند حالت طبیعی خواهد بود.

بیشتر بخوانید
اعمال جراحی بعد از کاهش وزن

مراقبت های بعد از جراحی

در واقع عمل جراحی ترمیمی شکاف کام و لب گام اول در بهبود این ناهنجاری است. مراقبت های بعد از عمل شکاف لب و کام برای برطرف شدن کامل این شرایط در بعضی موارد بسیار ضروری است. بسیاری از کودکان بعد از عمل نیز ممکن است در صحبت کردن دارای مشکلاتی باشد که باید تحت نظر گفتار درمانی قرار گیرند. همچنین مشکلات مربوط به دندان با ترتیب و نظم دندان ها نیز ممکن است تحت تاثیر قرار گیرد در نتیجه مراجعه به دندانپزشکی برای چکاپ و کنترل شرایط بعد از عمل ترمیمی مهم می باشد.

به طور کلی انجام عمل به معنی بهبودی کامل نیست و کودک باید تحت مراقبت هایی و زیر نظر پزشک قرار گیرد تا از بروز هرگونه مشکلات احتمالی و برطرف شدن سایر اختلالات کمک کند.

هزینه جراحی شکاف لب و کام

هزینه عمل نیز با توجه به نوع شکاف کام و شدت آن می تواند متغیر باشد. شکاف کام دو طرفه معمولا پیچیده تر بوده و شرایط سخت تری برای عمل دارد.

:Source

https://www.webmd.com/oral-health/cleft-lip-cleft-palate#1

دکتر اخوندی نسب

 

فوق تخصص جراحی پلاستیک – عضو انجمن جراحان پلاستیک ایران

عضویت فعال انجمن بین المللى جراحان پلاستیک آمریکا (ISAPS) – جراحى هاى تغییر جنسیت به روش فالوپلاستى

برچسب ها:

آخرین دیدگاه ها

پرسش و پاسخ تکمیلی

سوالات شما در اسرع وقت پاسخ داده شده و از طریق ایمیل اطلاع رسانی خواهد شد

۰ دیدگاه
یک دیدگاه بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

1 × 1 =

تماس با پزشک